45°C’lik termal suyun “anında buza dönüştüğü” nokta: Altınkale’de sıcakla soğuğun çarpışması

Tarih.Saat: 15 Ocak 2026, 11:40

SİVAS — Kentteki yapay traverten alanı Altınkale’de dikkat çekici bir doğa-işletme görüntüsü oluştu: yer altından borularla getirilen yaklaşık 45°C sıcaklıktaki termal su, dışarıya çıktığı anda soğuk havanın etkisiyle anlık olarak buz kristallerine dönüşüyor. Bölgedeki ekipler ve vatandaşlar, sıcak suyun boru çıkışında “buz kesildiğini” söyleyerek görüntüler kaydetti.

Sıcak suyun soğuk havada “aniden buzlaşması” iki ayrı fiziksel olgunun birleşiminden kaynaklanıyor:

1. Buharlaşma ve küçük damlacık oluşumu: Yüksek sıcaklıktaki su, dışarı çıktığında hızla buharlaşıp ince damlacıklar ve aerosol haline gelebilir. Bu küçük damlacıklar, yüzey alanı büyük olduğundan çevre ile ısı alışverişini hızlı yapar ve kısa sürede soğuyup kristalleşebilir — yani havada küçük buz parçacıklarına dönüşür. Bu mekanizma, soğuk kış günlerinde kaynar suyun havaya atıldığında “uçuşan kar kristallerine” dönüşmesi deneyinde açıklananla aynıdır.

2. 

3. Süpersoğuma (supercooling) ve tetikleme: Suyun donması için mutlaka 0°C’ye inmesi gerekmez; bazen su, yüzey veya kristal çekirdeği yoksa bu noktadan daha düşük sıcaklıklara kadar sıvı halde kalır (süpersoğuma). Bu durumda suya bir çarpma, titreşim ya da yüzey teması buz kristallerinin hızla oluşmasını tetikler ve saniyeler içinde donma gerçekleşir. Traverten çıkışındaki temas noktalarında ani kristalleşme bu mekanizmayla da ilişkilendirilebilir.

4. 

Ayrıca fizik literatüründe Mpemba etkisi adlı bir olgu vardır: bazı koşullarda daha sıcak suyun daha çabuk donduğu gözlemlenmiştir; ancak bu etkinin yeniden üretilebilirliği ve altında yatan kesin nedenler bilim çevrelerinde tartışmalıdır — farklı koşullar, safsızlıklar ve deney düzenekleri sonucu etkileyebilir. Altınkale örneğinde görülen “anlık buzlaşma” ise daha çok buharlaşma + damlacık küçülmesi ve süpersoğuma birleşimiyle açıklanıyor; tek başına Mpemba etkisiyle doğrudan eşleşmesi bilimsel açıdan kesin değildir.

Altınkale örneği — saha gözlemi

DHA muhabirlerinin bildirdiğine göre, Sivas’taki Altınkale travertenlerine ulaşan yaklaşık 45°C sıcaklıktaki termal suyun, açık havadaki düşük sıcaklık ve rüzgâr etkisiyle travertenlerin belirli bir noktasında anında donduğu görüldü. Bölgedeki görevliler, hem görsel hem de termal ölçümlerle suyun çıktığı noktada buzlanmanın yoğun olduğunu aktardı. Bu durum özellikle sabah erken saatlerde, havanın eksi derecelere düştüğü zamanlarda daha belirgin gözlemleniyor.

Uzman yorumu — dikkat edilmesi gerekenler

Fizik ve çevre uzmanları, benzer gözlemlerin ardında yatan temel ilkelerin anlaşılması gerektiğini vurguluyor: sıcak suyun “anlık” buzlaşması görsel olarak çarpıcı olsa da, tehlike ve yanlış denemeler barındırır. Kaynar veya çok sıcak suyla yapılan gösteriler yanma riski, kaygan yüzeyler ve düşmeye bağlı yaralanmalar yaratabilir. Uzmanlar, bu tür deneyleri uygun ekipman ve güvenlik önlemleri olmadan tekrarlamama uyarısında bulunuyor.

Neden haber değeri taşıyor?

• Hem doğal bir ilginçlik unsuru (sıcak su — soğuk havanın beraberliği) barındırıyor, hem de turistik mekânlarda ziyaretçi davranışlarını etkileyebilir.

• Yerel işletme ve turizm yönetimi için bakım, boru izolasyonu ve ziyaretçi güvenliği açısından önem taşıyor.

• Bilimsel olarak suyun faz davranışını, süpersoğuma ve ısı transferi konularını gündeme getiriyo