Konya’daki ‘Türkoğlu’ Yazıtı Yeniden Gündemde: 1071 Öncesine Dair Dikkat Çeken Bulgu
10 Kasım 2026, 21.05 | 4 dakika okuma
Kony’nın Savatra Antik Kenti’nde 2022 yılında kamuoyuna duyurulan ve üzerinde “Türkopol” ifadesi bulunan tarihi yazıt, yeniden gündeme geldi. Malazgirt Zaferi öncesinde Anadolu’daki Türk varlığına ilişkin önemli ipuçları taşıdığı değerlendirilen eser, Bizans döneminde bölgede yaşamış Türk topluluklarının izlerine ışık tutuyor.
Anadolu’nun Türk tarihi açısından önemli dönüm noktalarından biri olan 1071 Malazgirt Zaferi öncesine ilişkin arkeolojik bulgular, Konya’daki tarihi bir yazıtla yeniden gündeme geldi. Karatay ilçesinin Yağlıbayat Mahallesi’nde bulunan Savatra Antik Kenti’nde yıllar önce tespit edilen taş eser, 10 Kasım 2026 tarihinde yeniden dikkat çekti. Üzerindeki “Türkopol” ifadesi, Bizans döneminde Anadolu’da yaşamış Türk topluluklarına ilişkin değerlendirmelerin merkezinde yer alıyor.
Selçuk Üniversitesi tarafından yürütülen ve Doç. Dr. İlker Işık’ın başkanlığını üstlendiği arkeolojik çalışmalarda ortaya çıkarılan yazıt, ilk olarak Eylül 2022’de kamuoyuna duyurulmuştu. Taşın üzerinde yer alan ifadenin Türkçede “Türkoğlu” anlamına geldiğini belirten Işık, buluntunun Anadolu’daki erken dönem Türk varlığına ilişkin önemli bir yazılı belge olduğunu ifade etmişti.
Kazı başkanının o dönemde yaptığı açıklamalara göre eser, Savatra çevresindeki bir kaleden getirilen mimari bir parçayla ilişkili. Üzerindeki rozet biçimindeki süslemeler ve mimari özellikler, taşın Bizans döneminde dini yapılarda kullanılan bir templon payesi olabileceği düşüncesini destekliyor. Işık, söz konusu parçanın milattan sonra 10. veya 11. yüzyıla ait olabileceğini değerlendirmişti.
Kazı başkanı İlker Işık, Bizans ordusundaki Türk askerlerine işaret etti
Doç. Dr. İlker Işık’ın 2022 yılında yaptığı açıklamalarda üzerinde durduğu temel noktalardan biri, yazıtın Bizans İmparatorluğu dönemindeki Türk kökenli askerlerle bağlantılı olabileceği ihtimaliydi. Işık, “Türkopol” ifadesinin Bizans askerî yapılanmasında yer alan Türk topluluklarıyla ilişkilendirildiğini ve buluntunun bu açıdan önemli olduğunu belirtmişti.
Kazı başkanına göre eser, Malazgirt Zaferi öncesinde Anadolu’da Hristiyanlığı benimsemiş Türk topluluklarının varlığına işaret eden arkeolojik göstergeler arasında değerlendirilebilir. Bu yorum, bölgedeki Türk varlığının yalnızca 1071 sonrasındaki Selçuklu hâkimiyeti üzerinden ele alınmaması gerektiğine ilişkin tarihsel tartışmalar açısından önem taşıyor.
Ancak yazıtın belirli bir topluluğun nüfusunu, bölgedeki yerleşim süresini veya Anadolu’nun tamamındaki siyasi durumu tek başına ortaya koymadığını da belirtmek gerekiyor. Bulgunun tarihsel anlamı, eserin tarihlendirilmesi, üzerindeki ifadenin okunması ve aynı bölgede tespit edilen diğer arkeolojik verilerle birlikte değerlendiriliyor.
Yazıtın 10. ve 11. yüzyıllara tarihlendirilmesi de önemli bir ayrıntı içeriyor. Malazgirt Savaşı 1071 yılında gerçekleştiği için bu geniş tarih aralığı, eserin kesin olarak hangi yılda hazırlandığını göstermiyor. Dolayısıyla yazıtın Malazgirt’ten yüzlerce yıl önce oluşturulduğuna ilişkin kesin bir sonuç, açıklanan tarihleme bilgisine dayanılarak çıkarılamıyor.
“Türkopol” yazıtının alfabesi hakkında farklı bilgiler yayımlandı
Tarihi eserin kamuoyuna ilk duyurulduğu dönemde yazının alfabesine ilişkin haberlerde de farklı ifadeler kullanıldı. 3 Eylül 2022 tarihli bazı DHA kaynaklı haberlerde yazıt runik alfabe ile ilişkilendirilirken, 3 Ekim 2022’de yayımlanan bir başka DHA haberinde Grek alfabesiyle yazıldığı belirtildi. Arkeoloji yayını Arkeofili de eseri Grekçe “Türkoğlu” yazan bir buluntu olarak tanımladı.
Bu ayrım, yazıtın üzerindeki ifadenin anlamından farklı olarak harflerin teknik sınıflandırılmasıyla ilgili. Eserin yazılış biçimi ve tarihlendirilmesi hakkında bilimsel değerlendirmeler aktarılırken, ilk dönem haberlerinde kullanılan farklı tanımlamaların birbirinden ayrılması önem taşıyor.
Savatra Antik Kenti’nde başka tarihi buluntular da ortaya çıkarıldı
Türkopol yazıtının bulunduğu Savatra Antik Kenti, yalnızca bu eserle değil, farklı dönemlere ait mimari kalıntılarıyla da arkeolojik araştırmaların önemli merkezlerinden biri. Kazı başkanı İlker Işık ile Elif Zülal Akbulut’un 2024 yılında yayımlanan akademik çalışmasında, antik kentin tarih boyunca Lykaonia ve Galatia bölgeleri arasında sınır niteliği taşıdığı, askerî ve ticari yol ağlarının kesişiminde bulunduğu anlatılıyor.
Bölgedeki araştırmalarda Türkopol yazıtının yanı sıra başka yazıt parçalarının da tespit edildiği, bunlardan ikisinin dua veya şifa amacıyla hazırlanmış olabileceğinin değerlendirildiği daha önce açıklanmıştı. Bununla birlikte söz konusu metinlerin kullanım amaçları kesinleşmiş bilgiler olarak sunulmuyor.
Savatra’daki kazıların kapsamı sonraki yıllarda da genişledi. Antik tiyatro, mozaikli yapılar ve Bizans dönemine ait dini mimari kalıntılar üzerinde çalışmalar yürütüldü. Kazı ekibinin bilimsel yayınları, antik kentin farklı dönemlerdeki sosyal yaşamı ve inanç dünyasına ilişkin verileri de ortaya koydu.
İlker Işık ve Hüseyin Budak tarafından Haziran 2025’te yayımlanan araştırmada ise Savatra’daki mozaikli kilisenin apsisi ve çevresinde 2022-2023 yıllarında yürütülen kazılar ele alındı. Araştırmaya göre bu alanda farklı yaş gruplarına ait toplam 43 mezar belirlendi. Mezarlarla bağlantılı buluntular arasında sikkeler ve yüzükler de yer aldı.
