Açıklaması

Sındırgı (Balıkesir) M6.1 depremi sonrası “altında işyeri olan” binaların riskleri, acil yapılması gerekenler, hasar tespiti ve sigorta adımları. Uzman önerileri ve pratik kontrol-listesi.

Giriş — Özet (Lead)

10 Ağustos 2025’te Balıkesir Sındırgı merkezli, yaklaşık Mw 6,1 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi; bölgede bazı binalar yıkıldı, enkaz çalışmaları ve artçı sarsıntı izleniyor. Bu koşullarda “altında işyeri (dükkan/mağaza) olan binalar” özel dikkat gerektirir — çünkü taşıyıcı sistemdeki açıklıklar ve zemin kat düzeni binayı daha savunmasız hâle getirebilir.

Neden “altında işyeri olan” binalar daha riskli olabilir?

Kısa cevap: zemin katta geniş açıklıklar, kolon-ara duvar eksikliği veya yüklere uygun tasarlanmamış taşıyıcı elemanlar varsa “soft-story” (yumuşak kat) etkisi oluşur; bu durumda üst katların yatay deprem yüklerini taşıması zorlaşır ve göçme riski artar. Türk mevzuatı ve hasar tespit rehberleri bu tür konfigürasyonları önemle inceler.

Ana teknik nedenler:

• Zemin katta büyük vitrin/işyeri boşlukları → yatay rijitlik azalması.

• Taşıyıcı kolon/ kirişi eksikliği veya yetersiz kesit → taşıma kapasitesi düşer.

• Eski yapılarda malzeme yorgunluğu, uygunsuz güçlendirme veya izinsiz tadilatlar riski yükseltir.

Sındırgı sonrası hemen yapmanız gereken 7 acil adım (Hızlı ve akıllı yürütme)

1. İçeri girme — kesinlikle bekleyin. Yetkili hasar tespit ekipleri ve AFAD/valilik uyarısı gelene kadar hasarlı binalara girmeyin.

2. Görsel ilk tarama (dışarıdan): Çatlak, eğilme, dökülmüş beton, kolon hasarı, dökülmüş duvar gibi açık işaretleri not edin; fotoğraf ve kısa video çekin (güvenliyken).

3. Komşular ve bina sakinleriyle koordinasyon: Binada başka riskli davranış (gaz açma, izinsiz tadilat) var mı kontrol edin.

4. Yetkili ekip çağırma: Belediye, AFAD koordinasyon merkezine, varsa yapı denetim/hasar tespit hattına bildirin. Resmî hasar tespit sürecini başlatın.

5. Sigorta bildirimini başlatın (DASK / özel poliçe): Zorunlu Deprem Sigortası (DASK) ve varsa özel işyeri sigortanızı derhal bildirin (ALO DASK 125 ve online). Poliçe numarası, hasar fotoğrafları ve tespit tutanağı gerekecek.

6. Profesyonel teknik rapor: İnşaat Mühendisi tarafından “hasar tespit raporu” ve gerekirse yapı performans analizi istenmelidir (risk tespiti mevzuata göre yetkili mühendislerce yapılır).

7. Geçici güvenlik önlemleri: Tehlikeli görünen kısımları çevreleyin, gaz/elektrik/çatı çökmesi riskine karşı binayı kullanımı durdurun. Belediye/il müdürlüğü talimatlarına uyun.

Hangi belirtiler acil tahliye gerektirir?

• Bina eğilmişse veya kolonda büyük yatay/ düşey çatlaklar varsa.

• Döşeme/merdivenlerde kademeli çökmeler, açıklıklar varsa.

• Dış duvar ve kolon birleşimlerinde beton dökülmesi ve donatı (demir) dışa çıkmışsa.
  Bu tür durumlarda binada kalmayın ve yetkililere haber verin. (Hasar tespit ekipleri değerlendirecektir.)

Hasar tespiti ve hukuki süreç — kısa yol haritası

• Resmi hasar tespiti: AFAD ve belediyenin koordinasyonunda yapılan ilk hasar tespit çalışmalarına katılın/sonuçlarını takip edin. AFAD artçıları takip ediyor; bölgedeki yoğun artçı aktivite rapor edildi

• Riskli yapı tespiti (6306): Eğer yapı “riskli” bulunursa 6306 sayılı Kanun kapsamında işlem başlatılabilir; bu süreçte mühendis raporları, tapu işlemleri ve ilan süreçleri yürür. İnşaat Mühendisleri Odası ve ilgili mevzuat, tespitlerin yetkili mühendislerce yapılmasının zorunlu olduğunu vurgular.

• Sigorta ve tazminat: DASK ve özel sigorta girişimlerini hızlandırın; hasar tespit raporu ve fotoğraflar ödeme sürecinde gerekecektir. ALO DASK 125 üzerinden ihbar yapılır.

• pratik 10 maddelik kontrol-listesi (kısa ve uygulanabilir)

  1. Binayı ve çevresini 10 metre uzaklıktan görsel kontrol (çökme/çevresel tehlike).

  2. Gaz ve elektrik şalterlerini kapatın (güvenli koşullarda).

  3. Fotoğraf ve video arşivi oluşturun (zaman-damgası önemli).

  4. Komşularla acil mesajlaşma grubu kurun; bir sorumlu atayın.

  5. Belediye/AFAD hasar tespit numarasını kaydedin; çağrı geçmişi tutun.

  6. DASK hasar bildirimi başlatın; poliçe bilgilerini hazır tutun

  7. Bir veya iki yetkili inşaat mühendisi ile ön keşif randevusu alın

  8. Gerekirse geçici destekleme (çelik destek/kontrplak/barikat) için profesyonel yönlendirme alın — amatör müdahalelerden kaçının.

  9. Hasar-tespit raporunu mutlaka yazılı alın; hukuki süreç ve sigorta için saklayın.

  10. Uzun vadede: binanın güçlendirme/yeniden yapılandırma seçeneklerini değerlendirin (maliyet-fayda analizi ile).

  ---

  Kim/nereden teknik destek almalı?

  • İnşaat Mühendisleri (yetkili hasar tespit, güçlendirme projeleri).

  • Belediye ve İl Çevre Şehircilik Müdürlüğü — resmi hasar tespit koordinasyonu ve 6306 süreçleri.

  • AFAD — acil durum yönetimi ve arama-kurtarma koordinasyonu.

  • DASK ve sigorta şirketi — hasar bildirimi ve tazminat süreci.

  ---

  Kısa sonuç — ne hatırlamalısınız?

  • Altında işyeri olan binalar otomatik olarak yıkılacak diye bir kural yok; fakat zemin kat düzeni, açıklıklar ve taşıyıcı eleman yetersizlikleri deprem performansını düşürebilir. Profesyonel hasar tespiti ve hızlı sigorta bildirimi hayati.