İran’da Rejim Karşıtı Protestolarda Can Kaybı 538’e Ulaştı, 10.600’den Fazla Kişi Gözaltında
12 Ocak 2026. 00: 15
İSTANBUL – İran’da, ekonomik krizle başlayan ve rejim karşıtı taleplere evrilen protestoların şiddetle bastırılmasının bilançosu ağırlaşıyor. ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), yaklaşık iki haftadır devam eden gösterilerde hayatını kaybedenlerin sayısının en az 538 kişiye ulaştığını duyurdu. Bu sayının 490’u protestocu, 48’i ise güvenlik görevlisidir.
HRANA’nın aktardığı verilere göre, ülke genelinde 10.600’den fazla kişi gözaltına alındı. İran yönetiminin başlattığı tam kapsamlı internet kesintisi ve telefon hatlarındaki kısıtlamalar nedeniyle gerçek bilançonun daha da yüksek olabileceği belirtiliyor.
Protestoların Güncel Bilançosu
· Toplam Can Kaybı: En az 538 kişi.
· Protestocu ölümleri: 490 kişi.
· Güvenlik gücü ölümleri: 48 kişi.
· Gözaltı Sayısı: 10.600’ü aşkın kişi.
· Coğrafi Yayılım: Protestolar ülkedeki 31 vilayetin tamamına yayılmış durumda.
Protestolar Nasıl Başladı ve Büyüdü?
Gösteriler, Aralık 2023 sonunda Tahran Kapalı Çarşı’da, yüksek enflasyon, döviz kurundaki çöküş ve geçim sıkıntılarına karşı esnaf grevleri ve eylemleriyle başladı. Kısa sürede diğer şehirlere ve toplumsal kesimlere yayılan hareket, “Kadın, Yaşam, Özgürlük” hareketinden (2022) farklı olarak, ilk tetikleyicisi ekonomik olan ancak hızla siyasi sisteme yönelik taleplere dönüşen bir karakter kazandı.
HRANA Yardımcı Direktörü Skylar Thompson, bu dalganın “yatay yayılım” gösterdiğini, yani yalnızca büyük şehirlerle sınırlı kalmadığını, ülke çapında grevler, sokak eylemleri ve üniversite protestolarının birleştiğini ifade etti.
İnternet Kesintisi ve Uluslararası Tepkiler
İran hükümeti, protestoları kontrol altına almak ve bilgi akışını engellemek amacıyla tam kapsamlı bir internet ve iletişim karartması uyguluyor. Uzmanlar, kesintinin 2022’dekilerden bile daha şiddetli ve kapsamlı olduğunu belirtiyor. Dış dünyaya bağlantı, normal seviyelerin %1’ine kadar düşmüş durumda.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, İran makamlarını “aşırı güç kullanımından kaçınmaya” ve “maksimum özveri” göstermeye çağırdı. Avrupa Parlamentosu Başkanı Roberta Metsola ise “Öldürmeler durmalı, masumlar serbest bırakılmalı” mesajı paylaştı.
ABD’den Sert Uyarı ve Askeri Seçenekler
· ABD Başkanı Donald Trump, İran halkının “özgürlük aradığını” belirterek, ABD’nin “yardım etmeye hazır” olduğunu açıkladı.
· CNN ve BBC’nin haberlerine göre Trump, İran’daki ölümlere yanıt olarak askeri müdahale seçenekleri hakkında brifing aldı. Henüz nihai bir karar alınmış değil.
İran’dan Misilleme Tehdidi
İran Meclis Başkanı, ABD’nin saldırması halinde bölgedeki tüm ABD askeri ve deniz üslerinin yanı sıra İsrail’in de meşru hedef haline geleceği uyarısında bulundu. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise protestoların ABD ve İsrail tarafından eğitilmiş kişilerce manipüle edildiğini iddia etti.
Hastanelerdeki Durum ve Yargı Süreçleri
BBC Farsça Servisi’nin doğruladığı bilgilere göre, Raşt şehrindeki bir hastaneye tek bir gecede 70 ceset getirildi. Tahran’daki bir hastane çalışanı da “yaklaşık 38 kişinin” hayatını kaybettiğini, birçoğunun “kafa ve kalplerine isabet eden direkt atışlar” nedeniyle öldüğünü aktardı.
İran Başsavcısı, protestoculara yönelik yargı süreçlerinin “merhamet, yumuşaklık veya uzlaşma olmadan” yürütüleceğini açıkladı. Daha önce, kamu malına zarar verme gibi eylemlerin “Allah’a karşı savaş” (muharebe) suçlamasıyla yargılanabileceği, bu suçun cezasının da idam olduğu duyurulmuştu.
