Gıdada Yeni Dönem: Domuz ve Böcek Kaynaklı Aroma Vericiler Yasaklandı, 10 Madde İçin Tarih Verildi
Yayın Tarihi: 14 Eylül 2026, 11.20
Okuma Süresi: 7 dakika
FatihDoğanMedya Haber Merkezi
Türkiye’de milyonlarca tüketicinin market raflarından satın aldığı paketli gıdaları ve gıda sektöründe faaliyet gösteren işletmeleri ilgilendiren yeni bir düzenleme yürürlüğe girdi. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan yeni yönetmelikle gıdalarda kullanılan aroma vericilerden bunların elde edildiği kaynaklara, ürünlerin etiketlenmesinden “doğal” ifadesinin kullanımına kadar pek çok konuda yeni kurallar getirildi.
Düzenlemenin en dikkat çeken bölümlerinden biri domuz ve böcek kaynaklı maddelerle ilgili oldu. Yeni kurallara göre domuz ve böcek kaynaklı aroma vericiler ile aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenleri ve bunların üretiminde kullanılan kaynak materyaller gıdalarda kullanılamayacak.
Bununla birlikte belirlenen 10 aroma verici madde için de ayrı bir takvim oluşturuldu. Bu maddelerin piyasaya arzı, gıda üretiminde kullanımı ve ithalatı 31 Aralık 2026’dan itibaren durdurulacak.
YENİ YÖNETMELİK RESMİ GAZETE’DE YAYIMLANDI
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan “Türk Gıda Kodeksi Aroma Vericiler ve Aroma Verme Özelliği Taşıyan Gıda Bileşenleri Yönetmeliği”, 14 Eylül 2026 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Düzenleme, gıdalara tat veya koku vermek amacıyla kullanılan maddeleri doğrudan ilgilendiriyor. Aroma vericilerin yanı sıra aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenleri, bunları içeren gıdalar, üretimde kullanılan kaynak materyaller ve tütsü aroma vericilerinin üretim şartları da yönetmeliğin kapsamına giriyor.
Yeni düzenlemenin temel yaklaşımına göre gıdalarda, mevcut bilimsel veriler doğrultusunda tüketici sağlığı açısından güvenilirlik riski oluşturmayan ve kullanımı tüketiciyi yanıltmayan aroma vericilere izin verilecek.
Yönetmelikteki şartlara uygun olmayan aroma vericiler ile bu maddeleri içeren gıdaların piyasaya sunulmasına izin verilmeyecek.
DOMUZ VE BÖCEK KAYNAKLI AROMA VERİCİLER YASAKLANDI
Yeni düzenlemenin tüketiciler açısından en fazla dikkat çeken hükümlerinden biri, aroma vericilerin hangi kaynaklardan elde edildiğiyle ilgili.
Yönetmeliğe göre domuz ve böcek kaynaklı aroma vericiler gıdalarda kullanılamayacak. Yasak yalnızca doğrudan aroma verici olarak kullanılan maddelerle sınırlı tutulmadı.
Aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenleri ile bunların üretiminde kullanılan domuz ve böcek kaynaklı materyaller de düzenlemenin kapsamına alındı.
Böylece gıda üretiminde kullanılan aroma maddelerinin yalnızca nihai özelliklerine değil, elde edildikleri kaynaklara ilişkin de açık kurallar oluşturuldu.
Türkiye’de yeni gıdalara ilişkin daha önce yapılan düzenlemede de domuz ve böcek kaynaklı yeni gıdalar konusunda benzer bir yaklaşım benimsenmişti. Yeni Gıdalar Yönetmeliği kapsamında domuz ve böcek kaynaklı bir yeni gıdaya ilişkin başvuru veya bildirimin kabul edilmeyeceği ve bu ürünlerin yeni gıdalar listesinde yer alamayacağı hükme bağlanmıştı.
10 AROMA MADDESİ İÇİN 31 ARALIK 2026 TARİHİ BELİRLENDİ
Yeni yönetmelik yalnızca aroma vericilerin kaynaklarına ilişkin kurallar getirmedi. Bazı aroma maddelerinin kullanımının sona erdirilmesine yönelik takvim de belirlendi.
Düzenleme kapsamında şu 10 aroma maddesi bulunuyor:
FL 04.029, FL 05.100, FL 05.175, FL 05.222, FL 15.029, FL 15.030, FL 15.060, FL 15.119, FL 15.130 ve FL 15.131.
Bu maddelerin piyasaya arzı, gıda üretiminde kullanılması ve ithalatı 31 Aralık 2026’dan itibaren sona erecek.
Dolayısıyla burada önemli bir tarih ayrıntısı bulunuyor. Düzenlemenin 14 Eylül’de yayımlanmış olması, söz konusu 10 aroma maddesinin tamamı için 31 Aralık 2026’yı beklemeden aynı gün ayrı bir yasak takviminin tamamlandığı anlamına gelmiyor. İşletmelere yeni hükümlere uyum için geçiş süreci tanınıyor.
FL KODLARI KONUSUNDA TÜKETİCİLERİN BİLMESİ GEREKEN AYRINTI
Sosyal medyada veya bazı haber başlıklarında söz konusu FL kodları, tüketicilerin markette ürün ambalajlarında görüp doğrudan kontrol edebileceği kodlar gibi aktarılabiliyor. Ancak bu konuda dikkatli olmak gerekiyor.
“FL” numaraları aroma verici maddelerin tanımlanmasında kullanılan referans numaralarıdır. Bu nedenle yönetmelikte sıralanan FL kodlarının her gıda ambalajında tüketicinin karşısına aynı biçimde çıkacağı sonucuna varmak doğru değil.
Yeni düzenlemenin tüketici açısından asıl önemi; üreticilerin kullanabileceği aroma vericilerin, kaynak materyallerin ve etiketleme ifadelerinin daha sıkı kurallara bağlanmış olması.
Bu nedenle yalnızca “ambalajda bu FL kodunu görürseniz ürünü almayın” şeklinde bir değerlendirme, düzenlemenin kapsamını tek başına doğru şekilde açıklamıyor.
İKİ AROMA MADDESİNİN KULLANIM ALANI SINIRLANDIRILIYOR
Yönetmelikte tamamen kullanım dışına çıkarılacak 10 aroma maddesinin yanı sıra iki madde için farklı bir uygulama öngörülüyor.
FL 05.062 ve FL 05.099 kodlu aroma maddelerinin kullanımına yalnızca belirlenen gıda kategorilerinde izin verilecek.
Böylece bazı aroma maddelerinde tamamen yasaklama yoluna gidilirken, bazıları için kullanım alanının sınırlandırılması tercih edilmiş olacak.
“DOĞAL AROMA” İFADESİ İÇİN YÜZDE 95 KRİTERİ
Yeni yönetmelikte tüketicilerin market raflarında sıklıkla karşılaştığı “doğal” ifadesine ilişkin de önemli kurallar bulunuyor.
Bir aroma vericinin belirli bir gıda, gıda kategorisi ya da bitkisel veya hayvansal kaynakla ilişkilendirilerek “doğal” şeklinde tanımlanabilmesi için aroma verici bileşenin tamamının veya ağırlık bakımından en az yüzde 95’inin belirtilen kaynaktan elde edilmesi gerekiyor.
Bu düzenleme özellikle ambalaj üzerinde kullanılan “doğal aroma” gibi ifadelerin hangi şartlarda kullanılabileceğinin belirlenmesi açısından önem taşıyor.
Amaç, tüketicinin ürünün kaynağı konusunda yanıltılmasının önüne geçmek ve “doğal” ifadesinin belirli kriterlere bağlı olarak kullanılmasını sağlamak.
ALKOLLÜ İÇKİ ADLARIYLA PİYASAYA SUNULMASINA DA DÜZENLEME
Yönetmelikte aroma vericilerin piyasaya sunuluş biçimi konusunda da yeni hükümler bulunuyor.
Düzenlemeye göre yönetmelik kapsamındaki ürünlerin tüketiciyi yanıltacak biçimde sunulmasının önüne geçilecek. Aroma vericilerin herhangi bir alkollü içki adı veya alkollü içki kategorisinin adı kullanılarak piyasaya arz edilmesine ilişkin de sınırlamalar getiriliyor.
Bu bölüm, ürünün gerçek niteliği ile tüketiciye sunuluş biçimi arasındaki uyumun sağlanmasını amaçlayan hükümler arasında yer alıyor.
İŞLETMELER İÇİN GEÇİŞ SÜRECİ NASIL İŞLEYECEK?
Yeni düzenlemenin ardından gıda üreticilerinin kullandıkları aroma maddelerini, kaynak materyallerini ve ürün etiketlerini yeni hükümler doğrultusunda gözden geçirmesi gerekecek.
Gıda işletmecilerine mevzuata uyum sağlayabilmeleri için 31 Aralık 2026’ya kadar süre tanınıyor.
Geçiş sürecinin en önemli ayrıntılarından biri de daha önce üretilen ürünlerle ilgili. Düzenlemede belirtilen geçiş hükümleri doğrultusunda, uyum süresi tamamlanmadan önce üretilmiş veya piyasaya arz edilmiş ürünlerin raf ömrü boyunca piyasada bulunabilmesine imkân tanınıyor.
Bu nedenle 1 Ocak 2027 tarihinde market raflarında daha önce üretilmiş bir ürünün bulunması tek başına ürünün mevzuata aykırı olduğu anlamına gelmeyebilir. Üretim ve piyasaya arz tarihi ile geçiş hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
TÜKETİCİ MARKETTE NEYE DİKKAT ETMELİ?
Yeni yönetmelik doğrudan gıda üreticileri ve aroma verici tedarikçileri için teknik yükümlülükler içerirken tüketiciler açısından da etiket bilgilerinin önemi artıyor.
Paketli bir gıda satın alınırken ürünün içindekiler bölümü, aroma vericilere ilişkin ifadeler, üretici veya ithalatçı bilgileri, işletme kayıt bilgileri ve son tüketim ya da tavsiye edilen tüketim tarihi gibi bilgiler kontrol edilebilir.
Ancak yönetmelikteki teknik FL numaralarının tamamının doğrudan tüketici ambalajında aranması gerektiği şeklinde bir sonuç çıkarılmamalı.
Yeni sistemde mevzuata uygun ürün üretme ve piyasaya sunma sorumluluğu öncelikle ilgili gıda işletmecilerine ait.
DÜZENLEME TÜRKİYE GENELİNDE UYGULANACAK
Yönetmelik yalnızca belirli marketleri, markaları veya şehirleri kapsamıyor. Düzenleme Türkiye genelinde gıda üretimi ve piyasaya arz süreçlerinde uygulanacak.
Bu nedenle market zincirlerinden küçük perakende işletmelerine, gıda üreticilerinden ithalatçılara kadar yönetmeliğin kapsamına giren ürünlerle çalışan işletmelerin yeni şartlara uygun hareket etmesi gerekecek.
Düzenlemede herhangi bir market zinciri veya belirli bir ürün markası hedef gösterilmiyor. Bu nedenle yeni kuralları belirli bir marka ya da market hakkında verilmiş bir “sakıncalı ürün” kararı şeklinde değerlendirmek doğru değil.
31 ARALIK 2026’DAN SONRA NE OLACAK?
Yeni yönetmelikle birlikte gıda sektöründe yıl sonuna kadar bir uyum dönemi yaşanacak.
Belirlenen 10 aroma maddesinin 31 Aralık 2026’dan itibaren piyasaya arzı, gıda üretiminde kullanımı ve ithalatı yasaklanacak. İki aroma maddesinin kullanım alanı ise belirlenen gıda kategorileriyle sınırlandırılacak.
Gıda işletmeleri de üretim süreçlerini ve etiketlerini yeni yönetmelikte belirlenen şartlara göre düzenlemek durumunda olacak.
Geçiş tarihinden önce mevzuata uygun şekilde üretilen veya piyasaya sunulan ürünler için ise yönetmelikte öngörülen raf ömrü hükümleri uygulanacak.
Sonuç olarak 14 Eylül 2026’da yürürlüğe giren düzenleme, Türkiye’de gıda aromalarının kullanımına ilişkin kapsamlı bir değişiklik getiriyor. Domuz ve böcek kaynaklı aroma vericilerin kullanımının yasaklanması, belirli aroma maddelerinin yıl sonunda kullanım dışına çıkarılması ve “doğal” ifadesinin yüzde 95 kaynak kriterine bağlanması düzenlemenin öne çıkan başlıklarını oluşturuyor.
