Atatürk’ün Komutanlığındaki 19’uncu Tümenle İlgili Önemli Düzeltme: Kuruluş Tarihi ve Yeri Yeniden Yazıldı
FatihDoganMedya / Özel Haber — 21.01.2026 • 11:11
Çanakkale çalışmaları ve arşiv taraması yürüten akademisyenler, Mustafa Kemal (Atatürk) komutasındaki 19’uncu Piyade Tümeni hakkında literatürde yer alan “1 Şubat 1915 — Tekirdağ” kaydının eksik veya yanlış olduğunu, tümenin 21 Ocak 1915 tarihinde Gelibolu’da teşkilatlanma sürecine başladığının arşiv belgeleriyle ilk kez ortaya konduğunu açıkladı. Bu bulgu, Çanakkale tarih yazımında küçük ama önemli bir düzeltme olarak değerlendiriliyor
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’nden (ÇOMÜ) Dr. İsmail Sabah’ın yürüttüğü arşiv çalışması; 3’üncü Kolordu ve 1’inci Ordu cerideleri, atama yazışmaları ve dönemin harp kayıtlarının yeniden incelenmesiyle 19’uncu Tümen’in kuruluş tarihinin ve mekânının literatürde sıkça yazıldığı gibi Tekirdağ / 1 Şubat 1915 değil, 21 Ocak 1915 — Gelibolu olduğunu tespit etti. Araştırmacılara göre 20 Ocak’ta yapılan atama yazıları ve Liman von Sanders’ın 21 Ocak emriyle Gelibolu’daki teşkilatlanma resmen başlamıştı.
Bu tespit, Atatürk’ün Çanakkale’deki harekât takvimini, tümenin ilk kurulduğu coğrafi bağlamı ve saha hareketlerini tarihsel kayıtlarda daha doğru yerlere koyma imkânı sağlıyor — özellikle Gelibolu’nun stratejik önemi ve Mustafa Kemal’in bölgeye bağlılığı çerçevesinde.
Literatürdeki eski kayıtlar ne diyor?
Çoğu kaynak, tümenin teşkilatlanma sürecini Tekirdağ’da sürdürdüğü ve 1 Şubat 1915 civarında burada konsolide edildiğini belirtir; Atatürk kronolojileri ve bazı akademik çalışmalarda bu bilgi tekrar edilir. Ancak arşiv cerideleri (kolordu / ordu yazışmaları) dikkatle okunduğunda teşkilatlanmanın fikrî/örgütsel adımlarının Gelibolu’da başlatıldığı anlaşılıyor. Bu fark, “resmî emir + fiili teşkilatlanma” arasındaki ayrımı netleştiriyor.
Dr. İsmail Sabah’ın değerlendirmesi
Dr. Sabah, DHA’ya verdiği demeçte (özetle): 3’üncü Kolordu’nun Gelibolu’ya kaydırılması, Liman von Sanders’ın emirleri ve kolordu ceridelerindeki “gizli” ibareli yazışmaların 21 Ocak’ta başlayan resmi teşkilatlanmayı gösterdiğini; atama yazılarının numara verilişi ve Mustafa Kemal’in Gelibolu’da tümen unsurlarını sahada görmesiyle sürecin burada başladığını belirtti. Araştırmacı, bu verilerin literatürdeki yerleşik anlatıyı tamamlayıp düzelttiğini vurguladı.
20 Ocak 1915: Mustafa Kemal’e tümen komutanlığına atanma bildirimi (atama belgeleri).
21 Ocak 1915: Araştırmaya göre 19’uncu Tümen teşkilatlanma emirlerinin Gelibolu ceridelerinde görünmesi — yeni tespit.
1–2 Şubat 1915: Daha önceki literatürde vurgulanan Tekirdağ’daki çalışmalar ve tümenin burada konsolide edildiği anlatısı (bazı kaynaklarda 24 Şubat nakli; farklı nüanslar bulunuyor).
