İran’da protesto bilançosu ağırlaşıyor: 5 bin 137 can kaybı, 28 bine yakın gözaltı

İran’da protesto bilançosu ağırlaşıyor: 5 bin 137 can kaybı, 28 bine yakın gözaltı

24.01.2026 – 14:17

İran’da geçen ay patlak veren ve ülke geneline yayılan protestoların ardından yaşamını yitirenlerin sayısı 5 bin 137’ye yükseldi. Gözaltına alınanların sayısı ise 28 bine yaklaştı.

İnsani Bilanço: Ölü ve Yaralı Sayıları Artıyor

İran’da 28 Aralık 2025’te başlayan protestolar sırasında ve güvenlik güçlerinin müdahalelerinde hayatını kaybedenlerin sayısı ile ilgili en güncel rakamlar şu şekilde:

· Toplam Can Kaybı: 5,137 kişi.
· Sivil Göstericiler: 4,834 kişi.
· Güvenlik Görevlileri: 208 kişi.
· Çocuk Ölümleri: En az 54 çocuk.
· Yaralı Sayısı: En az 7,402 kişi.
· Gözaltı Sayısı: 27,797 kişi.

Olayların Kronolojisi:

· 28 Aralık 2025: Protestolar, Tahran’daki Büyük Çarşı’da, yerel para birimi Riyal’in değer kaybetmesi ve ekonomik sıkıntılar nedeniyle başladı.
· 8-9 Ocak 2026: Gösteriler şiddetlendi. Sürgündeki İran Şahı’nın oğlu Reza Pehlevi’nin çağrısıyla ülke genelinde kitlesel eylemler düzenlendi. Güvenlik güçlerinin sert müdahalesi sonucu, tek bir gecede yüzlerce kişi hayatını kaybetti.
· 24 Ocak 2026: İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), toplam ölü sayısını 5,137 olarak raporladı.

Eylemlerin Arkasındaki Temel Nedenler

Protestoların temelinde birkaç iç içe geçmiş neden bulunuyor:

· Ekonomik Çöküş: Riyalin değer kaybı, yüksek enflasyon ve işsizlik, halkın temel geçim kaygılarını artırdı.
· Siyasi Hoşnutsuzluk: Ekonomik talepler, kısa sürede rejime yönelik geniş çaplı bir muhalefete dönüştü.
· Önceki Travmalar: 2022’de Mahsa Amini’nin ölümüyle başlayan protestolarda yaşanan şiddet, toplumsal hafızada tazeliğini koruyor.

 Uluslararası Toplumun Tepkisi ve İnsan Hakları İhlalleri

Uluslararası insan hakları örgütleri ve Batılı ülkeler, İran yönetimine yönelik sert eleştirilerini sürdürüyor. Aktarılan görüntülerde, güvenlik güçlerinin kalabalıkların üzerine doğru ateş açtığı, kuş saçması (birdshot) kullandığı ve protestocuları kovalayarak vurduğu görülüyor. Bu müdahaleler sonucunda çok sayıda kişinin gözlerinden ciddi şekilde yaralandığı bildiriliyor.

 İran’ın Resmi Açıklamaları ve İnternet Yasağı

İran yönetimi, bilançoyu farklı şekilde açıklıyor. İçişleri Bakan Yardımcısı, 3,117 kişinin hayatını kaybettiğini, bunlardan 2,427’sinin “silahlı terör grupları” tarafından öldürülen siviller ve güvenlik görevlileri olduğunu, 690 kişinin ise “terörist” olarak nitelendirildiğini ifade etti.

Olayların başından bu yana uygulanan sıkı internet kesintisi ve haberleşme kısıtlamaları, bilgi akışını büyük ölçüde engelliyor. Ancak StarLink uydu interneti gibi yöntemlerle dış dünyaya ulaşan görüntü ve bilgiler, yaşananların boyutunu ortaya koymaya devam ediyor.

İleriye Dönük Beklentiler ve Riskler

Analistler, yaşananları 1979 İslam Devrimi’nden bu yana görülen en kanlı bastırma hareketi olarak tanımlıyor. Gözaltına alınan on binlerce kişinin akıbeti ve olası kitlesel yargılamalar endişe kaynağı olmaya devam ediyor.

Ayrıca, sevdiklerini kaybeden ailelerin 40 gün sonra (17 Şubat civarı) düzenleyeceği anma törenlerinin, yeni protesto dalgalarına zemin hazırlayabileceği öngörülüyor. Uluslararası alanda ise, ABD başta olmak üzere Batılı güçlerin daha sert yaptırımlar veya müdahalelere yönelebileceği tartışılıyor.