Gözler yaşlanma hakkında ipucu veriyor: Yapay zekâ destekli retina araştırmasında dikkat çeken sonuçlar

27 Eylül 2026, 17:23 • 5 dk okuma

DHA 

Güney Kore’de yürütülen geniş kapsamlı bir araştırmada, yapay zekâ ile analiz edilen retina görüntülerinin kişinin kronolojik yaşını birkaç yıllık hata payıyla tahmin edebildiği görüldü. Diyabet ve sigara kullanımı daha yüksek “retina yaş farkı” ile ilişkilendirilirken araştırmacılar, yöntemin henüz bireysel hastalık teşhisi veya kesin biyolojik yaş ölçümü için hazır olmadığı uyarısında bulundu.

Gözün arka bölümündeki retina tabakası, yalnızca görme sağlığına ilişkin değil, vücuttaki bazı yaşlanma süreçlerine dair de ipuçları taşıyor olabilir. Güney Kore’deki araştırmacıların geliştirdiği derin öğrenme modeli, göz dibi fotoğraflarından kişinin yaşını tahmin ederken yaşam tarzı, diyabet ve bazı göz hastalıklarıyla bağlantılı dikkat çekici farklılıklar ortaya koydu.

GeroScience dergisinde 17 Eylül 2026’da yayımlanan araştırmada, Seul Ulusal Üniversitesi ve Seul Ulusal Üniversitesi Hastanesi bağlantılı bilim insanları, “retina yaş farkı” olarak adlandırılan ölçümün sağlık durumuyla ilişkisini inceledi.

Retina yaş farkı, yapay zekânın göz dibi görüntüsünden tahmin ettiği yaş ile kişinin gerçek kronolojik yaşı arasındaki farkı ifade ediyor. Pozitif değer, retinanın model tarafından kişinin takvim yaşından daha yaşlı; negatif değer ise daha genç tahmin edildiği anlamına geliyor.

On binlerce retina görüntüsü incelendi

Araştırmanın temelini, Seul Ulusal Üniversitesi Hastanesi Healthcare System Gangnam Center’da 2003-2020 yılları arasında kapsamlı sağlık taramasından geçen kişilerin verileri oluşturdu.

Çalışma kapsamında başlangıçta 24 bin 176 katılımcıya ait 66 bin 438 retina görüntüsü değerlendirildi. Görüntü kalitesi, eksik klinik bilgiler ve kullanılan cihazlar gibi kriterlere göre yapılan elemelerin ardından araştırma grubunda 14 bin 951 kişiye ait toplam 44 bin 362 göz dibi görüntüsü kaldı.

Yapay zekâ modelinin geliştirilmesinde 7 bin 535 kişiden alınan 29 bin 530 retina görüntüsü kullanıldı. Bu grubun 22 bin 128 görüntüsü modelin eğitilmesine, 7 bin 402 görüntüsü ise geliştirme aşamasına ayrıldı.

Model daha sonra eğitim grubundan bağımsız 7 bin 416 kişinin verileri üzerinde değerlendirildi. Bu kişiler iki ayrı gruba ayrıldı. İlk grupta yaşam tarzı, sosyoekonomik durum ve sistemik hastalıklarla retina yaş farkı arasındaki bağlantı; ikinci grupta ise yaşa bağlı makula dejenerasyonu, glokom ve katarakt gibi göz hastalıkları incelendi.

Araştırmacılar yalnızca sağlıklı gözlerin görüntülerini kullanan modeller ile hem sağlıklı hem de göz hastalığı bulunan kişilere ait görüntülerden yararlanan modelleri de karşılaştırdı.

Yapay zekânın yaş tahminindeki hata payı yaklaşık 2,5 yıl

Yaş ve cinsiyeti birlikte değerlendiren ve hem sağlıklı hem hastalıklı göz görüntüleriyle eğitilen model, araştırmadaki en yüksek performansı gösterdi.

Modelin kronolojik yaş tahminindeki ortalama mutlak hata, yaşam tarzı ve sistemik sağlık grubunda 2,656 yıl olarak hesaplandı. Göz hastalıklarının değerlendirildiği diğer grupta ise hata 2,529 yıla kadar geriledi.

Bu sonuç, yapay zekânın retina görüntüsündeki damarlar, sinir dokusu ve yaşla birlikte değişebilen diğer yapısal özelliklerden kişinin kronolojik yaşı hakkında önemli miktarda bilgi çıkarabildiğini gösteriyor.

Ancak araştırmanın asıl dikkat çeken bölümü, modelin tahmin ettiği retina yaşı ile kişinin gerçek yaşı arasındaki farkın sağlık ve yaşam tarzı değişkenleriyle karşılaştırılması oldu.

Diyabetle 2,52 yıllık retina yaş farkı ilişkisi

Yaş ve cinsiyet gibi değişkenlerin dikkate alındığı analizlerde klinik diyabeti bulunan katılımcıların retina yaş farkının, benzer özelliklere sahip diyabeti olmayan kişilere kıyasla ortalama 2,52 yıl daha yüksek olduğu belirlendi.

Araştırmacılar vücut kitle indeksi, sigara kullanımı ve alkol tüketimi gibi ilave faktörleri de hesaba kattıkları analizlerde ilişkinin devam ettiğini bildirdi.

Buna karşılık prediyabet, hipertansiyon, hipertansiyon öncesi durum ve yüksek kan yağları ile retina yaş farkı arasında çalışmada istatistiksel olarak anlamlı bir bağlantı saptanmadı.

Bu ayrım önemli. Araştırmanın sonuçları, retinanın bütün kronik hastalıkları veya sağlık sorunlarını doğrudan ortaya çıkarabildiği anlamına gelmiyor.

Sigara kullananlarda retina daha yaşlı göründü

Çalışmada sigara kullanımıyla da retina yaş farkı arasında istatistiksel ilişki bulundu.

Hiç sigara kullanmamış kişilerle karşılaştırıldığında halen sigara içenlerin retina yaş farkı ortalama 0,50 yıl, daha önce sigara kullanıp bırakanların ise 0,46 yıl daha yüksek çıktı.

Araştırmacılar, sigara kullanımına ilişkin farkın modelin yaklaşık 2,5-2,7 yıllık yaş tahmin hatasına göre oldukça küçük olduğuna dikkat çekiyor. Bu nedenle söz konusu değerlerin tek bir kişi için “sigara retinayı tam altı ay yaşlandırıyor” şeklinde yorumlanması doğru değil.

Sonuçlar, bireysel bir yaşlanma hesabından çok gruplar arasındaki istatistiksel farklılığı gösteriyor.

Makula dejenerasyonu ve katarakt da incelendi

Araştırmanın göz hastalıklarına odaklanan bölümünde, yaşa bağlı makula dejenerasyonu bulunan gözlerde retina yaş farkının sağlıklı kontrol grubuna göre ortalama 0,60 yıl daha yüksek olduğu hesaplandı.

Katarakt bulunan gözlerde ise fark 1,86 yıla ulaştı.

Bununla birlikte bilim insanları katarakt sonucuna özel bir uyarı yaptı. Katarakt, gözün doğal merceğinin saydamlığını azaltabildiği için retina fotoğrafının görüntü kalitesini de düşürebiliyor. Bu nedenle kataraktlı kişilerde elde edilen daha yüksek yaş tahmininin bir bölümünün gerçek retina yaşlanmasından değil, görüntü kalitesindeki değişimden kaynaklanmış olabileceği belirtiliyor.

Glokom için ise sağlıklı gözlerle karşılaştırıldığında anlamlı bir retina yaş farkı bulunmadı. Diyabetik retinopati grubundaki göz sayısının çok düşük olması nedeniyle bu hastalık için güvenilir bir karşılaştırma yapılamadı.

Retina neden yaşlanma araştırmalarında önemli?

Retina, sinir dokusu ve küçük kan damarlarının doğrudan görüntülenebildiği özel yapılardan biri. Bu özelliği nedeniyle retina görüntüleri uzun süredir diyabetik retinopati ve çeşitli göz hastalıklarının değerlendirilmesinde kullanılıyor.

Son yıllarda yapay zekâ sistemlerinin göz dibi görüntülerinden yaş, kardiyometabolik özellikler ve çeşitli sağlık göstergeleri hakkında bilgi çıkarıp çıkaramayacağı da araştırılıyor.

Göz dibi fotoğrafının hızlı ve girişimsel olmayan bir yöntem olması, retina yaşının ileride geniş ölçekli sağlık taramalarında yardımcı bir gösterge olarak kullanılabileceği ihtimalini gündeme getiriyor.

Yeni çalışma da retina yaş farkının özellikle sigara kullanımı, klinik diyabet ve bazı yaşa bağlı göz hastalıklarıyla bağlantılı olabileceğini gösteriyor.

Ancak araştırmacılar bu bağlantının “retina yaş farkı biyolojik yaşı kesin olarak ölçüyor” sonucuna dönüştürülmemesi gerektiğinin altını çiziyor.

Araştırmacılardan önemli uyarı: Bireysel teşhis aracı değil

Çalışmanın önemli sınırlamalarından biri, araştırmanın geçmiş sağlık kayıtlarının incelendiği retrospektif ve kesitsel bir tasarıma sahip olması. Bu nedenle diyabet veya sigara kullanımının görülen retina yaş farkına doğrudan neden olduğu bu verilerle kanıtlanamıyor.

Araştırma ayrıca tek bir merkezde ve yalnızca Güney Koreli katılımcılar üzerinde gerçekleştirildi. Sonuçların farklı ülkelerde, etnik gruplarda ve sağlık sistemlerinde aynı şekilde ortaya çıkıp çıkmayacağının ayrıca test edilmesi gerekiyor.

Bilim insanları retina yaş farkını DNA metilasyonu gibi kabul görmüş diğer biyolojik yaş göstergeleriyle de doğrudan karşılaştırmadı.

Bu nedenlerle araştırmacılar, yöntemin mevcut aşamada tek tek insanların sağlık risklerini belirleyen veya biyolojik yaşını kesin biçimde hesaplayan klinik bir testten çok, geniş gruplardaki sağlık ve yaşlanma eğilimlerini incelemeye uygun olduğunu belirtiyor.

Retina yaş farkının rutin göz muayeneleri sırasında başka sağlık sorunları açısından ek değerlendirmeye ihtiyaç duyabilecek kişileri belirlemede yardımcı olup olamayacağının anlaşılması için ise bağımsız ve uzun süreli takip çalışmalarına ihtiyaç bulunuyor.